Door verschillende auteurs is de afgelopen jaren in artikelen en documenten al een nieuwe visie op het vak gegeven*). Het belang van aansluiting bij de belevingswereld van de leerling, het geven van betekenisvolle informatie, het aanleren van diverse vaardigheden en de aandacht voor houding en handelen van de leerling komt daarin telkens naar voren. Maar de docent kan bij het ontwerpen van een les toch voor de vraag komen te staan hoe aan deze opvattingen in een specifieke les ‘handen en voeten’ te geven. Om die vraag te kunnen beantwoorden verkennen we eerst de criteria waaraan een goede les levensbeschouwelijke vorming dient te voldoen. Vervolgens beschrijf ik een model om zo’n les levensbeschouwelijk vorming te ontwerpen en tenslotte bekijken we hoe we met behulp van de didactische principes van dit model kunnen aansluiten bij meer recente onderwijsopvattingen over dit vak.

Didactische criteria voor een goede les levensbeschouwelijke vorming

Wat zijn nu criteria voor een goede les levensbeschouwelijke vorming? Zoals al gezegd blijkt aansluiten bij de belevingswereld van de leerling heel belangrijk te zijn. Daarvoor wordt ook wel het begrip transfer gebruikt. Transfer duidt de mate aan waarin informatie wordt overgebracht aan een leerling. Die transfer is groter wanneer de informatie als betekenisvol (i.e. aansluitend bij de leefwereld van de leerling) wordt ervaren. Je zou dus kunnen zeggen dat een grote transfer wordt bereikt als goed wordt aangesloten bij de leefwereld van de leerling.
De hierboven beschreven transfer dient in een les natuurlijk naar zeer verschillende leerlingen te worden gemaakt. Daarom is een ander belangrijk criterium voor een goede les levensbeschouwelijke vorming de mate waarin er sprake is van differentiatie. Hoe gedifferentieerder informatie wordt aangeboden, hoe groter de kans dat verschillende leerlingen worden aangesproken. Dit wordt ook wel adaptief onderwijs genoemd.
Dit adaptief onderwijs kan binnen een les op verschillende manieren plaatsvinden. Zo kan er informatie op verschillende (cognitieve) niveau’s worden aangeboden, of in een verschillend tempo. Er kan ook sprake zijn van verschillende manieren om informatie aan te bieden. Via informatieoverdracht, maar ook via het uitvoeren van opdrachten en het opdoen van ervaringen. Met name de mate waarin verschillende manieren om informatie te verwerven worden aangeboden lijkt een belangrijk criterium voor een goede les levensbeschouwelijke vorming te zijn. Sommige van die manieren vereisen namelijk het verwerven van bepaalde vaardigheden of wellicht een bepaalde attitude. Het interviewen van bijvoorbeeld een leeftijdsgenoot uit een andere levensbeschouwelijke traditie (in plaats van het volgen van een lezing) kan veel informatie opleveren. En doet een appel op een aantal vaardigheden en attitudes bij de interviewer om deze informatie te verwerven.

Belangrijke criteria voor een goede les levensbeschouwelijke vorming blijken dus een grote mate van transfer, een grote mate van differentiatie en aandacht voor de ontwikkeling van (kennis), attitude en vaardigheden te zijn.

Lees verder >