Het herkennen en bespreken van kleine of grote dilemma’s is een belangrijk aandachtspunt bij hvo-lessen. Het onderzoeken van morele vraagstukken stelt kinderen in de gelegenheid om eigen waarden en normen te ontwikkelen. Een voorbeeld van een moreel dilemma waarmee leerlingen te maken kunnen krijgen is het volgende:
“De pen van de meester is gestolen. Jij hebt gezien dat je beste vriend dat heeft gedaan. De meester vraagt aan de klas of iemand er iets van weet. Wat doe je, klik je of lieg je tegen de meester?”

Er zijn veel meer thema's die in de loop van het hvo-jaar de revue passeren. Thema's als anders zijn, buitengesloten worden, pesten, jaloers, arm en rijk, feest en verdriet komen aan de orde op het moment dat er bij de leerlingen vragen zijn.

De hvo-leraar
Hvo wordt gegeven door daartoe speciaal opgeleide en bevoegde leraren. Deze leraren houden hun bekwaamheid voor het verzorgen van het vak op peil door jaarlijks bijscholingen te volgen.

De hvo-leraar is gespecialiseerd in het begeleiden van bovengenoemde onderzoekjes. Ze is in staat een variatie aan werkvormen in te zetten en in te spelen op actuele vragen en problemen van leerlingen. De hvo-leraren proberen zoveel mogelijk aan te sluiten bij de belevingswereld van de leerlingen en de groep. Het uitspelen, herkennen en bespreken van kleine of grote dilemma's stelt kinderen in de gelegenheid om eigen waarden en normen te ontwikkelen.

De verantwoordelijkheid voor de opleidingen tot leraar hvo en levensbeschouwing in het primair onderwijs en in het vervolgonderwijs ligt bij de Stichting HVO. Ook verzorgt de stichting jaarlijks een uitgebreid bijscholingsaanbod voor de hvo-leraren.